شکستن قولنج گردن و کمر | عوارض، خطرات و راهکارهای جایگزین

تقریباً همه ما تجربه کرده‌ایم: بعد از نشستن طولانی یا احساس خشکی در گردن و کمر، ناگهان مفصل را تکان می‌دهیم و با شنیدن صدای «تق» احساس آرامش و سبکی پیدا می‌کنیم. این همان چیزی است که به آن شکستن قولنج می‌گویند. بسیاری از افراد این کار را به‌صورت عادت روزانه انجام می‌دهند و حتی تصور می‌کنند برای سلامت مفاصل مفید است.

اما سؤال مهم اینجاست: آیا شکستن قولنج بی‌ضرر است یا می‌تواند آسیب‌زا باشد؟
مطالعات علمی نشان می‌دهد که در برخی موارد، این صدا ناشی از ترکیدن حباب‌های گاز در مایع مفصلی است و خطری ندارد. ولی اگر این کار به شکل مداوم، با فشار زیاد یا در نواحی حساسی مثل گردن انجام شود، می‌تواند به مفاصل و حتی اعصاب آسیب برساند.

در این مقاله به زبان ساده توضیح می‌دهیم که شکستن قولنج چگونه ایجاد می‌شود، چه زمانی مضر است و 4 عارضه مهم آن چیست. همچنین راهکارهایی برای رفع خشکی و قولنج مفاصل معرفی می‌کنیم تا بدون خطر از این حس ناخوشایند رها شوید.

مطالعه بیشتر : علت کمردرد هنگام راه رفتن

شکستن قولنج چیست و چرا اتفاق می‌افتد؟

شکستن قولنج در واقع همان شنیدن صدای تق یا ترکیدن از مفاصل بدن است که هنگام حرکت دادن سریع انگشت‌ها، گردن، کمر یا حتی زانو اتفاق می‌افتد. این صدا همیشه نشانه آسیب نیست، بلکه بیشتر به فرآیندهای طبیعی درون مفصل مربوط می‌شود.

مکانیزم ایجاد صدای قولنج

• درون مفصل، مایعی به نام مایع سینوویال وجود دارد که وظیفه آن روان‌سازی و تغذیه غضروف‌هاست.

• هنگام حرکت ناگهانی یا کشش مفصل، فشار داخل مفصل تغییر می‌کند.

• این تغییر فشار باعث ایجاد یا ترکیدن حباب‌های گاز (دی‌اکسید کربن و نیتروژن) در مایع سینوویال می‌شود.

• نتیجه این فرآیند همان صدای «تق» معروف است که ما به آن قولنج می‌گوییم.

چرا افراد قولنج می‌شکنند؟

• حس سبکی و آرامش پس از شنیدن صدا

• رفع موقتی خشکی مفصل

• کاهش تنش یا استرس عصبی

• تبدیل شدن به یک عادت روزانه، مخصوصاً هنگام نشستن طولانی یا کار با کامپیوتر

نکته مهم

اگر شکستن قولنج گاهی اوقات انجام شود، معمولاً بی‌خطر است. اما وقتی به شکل مکرر و همراه با فشار زیاد تکرار شود، می‌تواند زمینه‌ساز مشکلاتی برای مفاصل شود که در ادامه به آن‌ها می‌پردازیم.

آیا شکستن قولنج همیشه مضر است؟

یکی از سوالات رایج بیماران این است که آیا شکستن قولنج به‌طور کلی مضر است یا خیر؟ پاسخ علمی این است که بستگی به میزان تکرار، شدت فشار و ناحیه مفصل دارد.

مواردی که شکستن قولنج معمولاً بی‌خطر است

• اگر گاهی اوقات و بدون اعمال فشار زیاد انجام شود.

• زمانی که فقط صدای تق شنیده می‌شود و هیچ درد یا تورمی وجود ندارد.

• در مفاصل کوچک مثل انگشت‌ها، وقتی به‌صورت عادت روزانه و ملایم باشد.

• تحقیقات نشان داده‌اند که شکستن قولنج در انگشت‌ها لزوماً باعث آرتروز نمی‌شود، مگر اینکه بیش از حد انجام شود.

مواردی که شکستن قولنج می‌تواند خطرناک باشد

1. تکرار زیاد (چندین بار در روز): این کار باعث کشیدگی رباط‌ها و شل‌شدن مفصل می‌شود.

2. اعمال فشار شدید: مخصوصاً در ناحیه گردن و کمر، می‌تواند به دیسک‌ها یا اعصاب آسیب برساند.

3. وجود بیماری زمینه‌ای: در افراد مبتلا به آرتروز، دیسک کمر یا آسیب مفصلی، شکستن قولنج می‌تواند وضعیت را بدتر کند.

4. احساس درد یا بی‌حسی: اگر همراه با صدا، درد یا بی‌حسی ایجاد شود، نشانه آسیب جدی است.

نگاه علمی به شکستن قولنج

• بسیاری از پزشکان معتقدند که صدای قولنج به خودی خود آسیب‌زا نیست.

• اما عادت مداوم به این کار، ساختار مفصل را تحت فشار قرار می‌دهد.

• به‌خصوص در گردن، حرکت‌های ناگهانی می‌تواند به شریان‌های حیاتی یا عصب‌های نخاعی آسیب برساند و حتی عوارض خطرناکی مثل سرگیجه یا اختلال بینایی ایجاد کند.

۴ عارضه اصلی شکستن قولنج مداوم

شاید در نگاه اول شکستن قولنج حس سبکی و آرامش به شما بدهد، اما اگر این کار به شکل مداوم و با فشار زیاد انجام شود، می‌تواند به مرور زمان به مفاصل و بافت‌های اطراف آسیب برساند. مهم‌ترین عوارض علمی که پزشکان و فیزیوتراپیست‌ها درباره آن هشدار می‌دهند عبارتند از:

۱. آسیب به رباط‌ها و مفصل

• رباط‌ها وظیفه نگه داشتن مفاصل را دارند.

• تکرار زیاد شکستن قولنج باعث کشش بیش از حد رباط‌ها شده و به مرور آن‌ها را ضعیف می‌کند.

• نتیجه: مفصل شل‌تر می‌شود و احتمال دررفتگی یا آسیب افزایش می‌یابد.

۲. شلی و ناپایداری مفاصل

• وقتی مفصل به طور مکرر کشیده و صدا ایجاد می‌شود، بافت‌های نگهدارنده به مرور خاصیت خود را از دست می‌دهند.

• این موضوع باعث می‌شود مفصل به‌راحتی از جای خودش حرکت کند (ناپایداری).

• در درازمدت، این شلی مفصل می‌تواند منجر به دردهای مزمن و کاهش توانایی حرکتی شود.

۳. ساییدگی و آرتروز زودرس

• فشار مکرر روی مفصل و حرکات غیرطبیعی، باعث فرسایش تدریجی غضروف می‌شود.

• این موضوع می‌تواند زمینه‌ساز آرتروز زودرس باشد.

• مخصوصاً در نواحی حساس مثل زانو و ستون فقرات، عادت به شکستن قولنج می‌تواند سرعت تخریب مفصل را بالا ببرد.

۴. آسیب به اعصاب و عروق (خطرناک در ناحیه گردن)

• گردن یکی از حساس‌ترین نواحی بدن است چون هم عصب‌های نخاعی و هم رگ‌های خونی حیاتی از آن عبور می‌کنند.

• شکستن مکرر قولنج گردن ممکن است باعث فشار روی این ساختارها شود.

• عوارض احتمالی: سرگیجه، تاری دید، سردرد یا حتی مشکلات عصبی جدی.

بیشتر برای مطالعه : 7 عوارض کفش پاشنه بلند

جدول مقایسه‌ای عوارض شکستن قولنج

شکستن قولنج گردن، کمر و دست (مقایسه خطرات)

همه مفاصل بدن هنگام حرکت می‌توانند صدای قولنج ایجاد کنند، اما میزان خطر آن‌ها متفاوت است. برخی نواحی حساس‌تر هستند و شکستن قولنج در آن‌ها می‌تواند آسیب‌های جدی‌تری به دنبال داشته باشد.

شکستن قولنج گردن

• بیشترین خطر مربوط به گردن است.

• گردن علاوه بر مفاصل کوچک، شامل عصب‌های نخاعی و رگ‌های خونی حیاتی است.

• حرکت‌های ناگهانی یا اعمال فشار برای شنیدن صدای تق، ممکن است باعث:

  • فشار روی عصب‌های نخاعی

  • آسیب به شریان‌های گردنی (احتمال سرگیجه و تاری دید)

  • کشیدگی یا پارگی رباط‌های گردن

• به همین دلیل متخصصان ارتوپدی و فیزیوتراپی شدیداً توصیه می‌کنند از شکستن قولنج گردن خودداری کنید.

شکستن قولنج کمر

• در کمر، تغییر فشار روی دیسک‌های بین‌مهره‌ای عامل اصلی ایجاد صداست.

• اگر گهگاه و به‌طور طبیعی این صدا شنیده شود، جای نگرانی نیست.

• اما تکرار زیاد یا اعمال فشار توسط خود فرد یا حتی افراد غیرمتخصص می‌تواند منجر به:

  • آسیب به دیسک کمر ( تفاوت دیسک کمر و سیاتیک )

  • تشدید درد سیاتیک

  • شلی و ناپایداری مهره‌ها

• در این موارد بهتر است به جای شکستن قولنج، از تمرین‌های کششی، فیزیوتراپی یا کمربندهای طبی مثل پلاتینر برای کاهش خشکی استفاده شود.

شکستن قولنج دست و انگشت‌ها

• این ناحیه نسبت به گردن و کمر کم‌خطرتر است.

• در اغلب افراد، شکستن قولنج انگشت‌ها تنها به ترکیدن حباب‌های گاز مربوط می‌شود.

• با این حال، تکرار زیاد می‌تواند باعث:

  • تورم مفصل

  • کاهش قدرت دست

  • شلی رباط‌ها

• بنابراین حتی در دست‌ها هم نباید این کار را به یک عادت دائمی تبدیل کرد.

جدول مقایسه خطرات شکستن قولنج